Chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân ung thư tại gia đình

Chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân ung thư tại gia đình

Theo báo cáo của Bộ Y tế, tính đến cuối năm 2006, bệnh ung thư đang có xu hướng gia tăng với 150.000 người được chẩn đoán mắc ung thư/ năm.

Trong đó, tỉ lệ người bị ung thư được điều trị rất thấp, chỉ chiếm khoảng 10%. Hơn thế, ở nước ta mới chỉ có một số ít những bệnh nhân này được tiếp cận tới các dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ (CSGN).

Theo kết quả nghiên cứu, trên thế giới 60-80% bệnh nhân ung thư phải chịu đựng những triệu chứng thực thể (như đau, khó thở, nôn, buồn nôn, táo bón, tiêu chảy,…). Ngoài ra, còn là những vấn đề về tâm lý (trầm cảm, lo âu, suy sụp tinh thần,…) và đặc biệt là những vấn đề về kinh tế, xã hội (nghèo khổ, kiệt quệ,…), đặc biệt là trong thời gian cuối của bệnh. CSGN sẽ tập trung vào việc giảm đau, giảm sự khó chịu từ các triệu chứng trên, tối ưu hóa chất lượng sống cho BN. Trong đó bao gồm cả những biện pháp bệnh nhân ung thư có thể làm cho mình, cũng như những biện pháp hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng.

Những điều bệnh nhân cần làm khi tự chăm sóc bản thân mình

Trước tiên, BN ung thư cần phải biết được chẩn đoán bệnh của mình, giai đoạn, điều trị và tiên lượng sống còn. Từ đó giúp BN chủ động lập được kế hoạch cho cuộc sống, nhất là trong giai đoạn cuối với “hy vọng những điều tốt nhất và chuẩn bị cho những điều xấu nhất có thể xảy ra”. BN cần thường xuyên trao đổi với thân nhân và nhân viên y tế những vấn đề liên quan sức khỏe, tâm lý, những mong muốn, những lo âu,… để được hỗ trợ, tư vấn, hướng dẫn và giúp đỡ trong việc tự chăm sóc bản thân (như vệ sinh cá nhân, tự vận động, tuân thủ dùng thuốc,…).

Người bệnh giai đoạn cuối có thể chia sẻ quyết định trong chọn lựa điều trị với nhân viên y tế và gia đình của mình. Nhiều bệnh nhân đã làm được nhiều điều phù hợp trong khoảng thời gian còn lại như viết di chúc, viết lại nhật ký, quay phim, chụp hình kỷ niệm, thăm lại người thân, thăm lại quê hương, sắp xếp nơi an táng,… Người bệnh nên được hỗ trợ tâm lý và chấp nhận “sanh, lão, bệnh, tử” là điều con người không tránh khỏi, để có thể nhẹ nhàng đón nhận và chuẩn bị cho việc đón nhận đó.

Những điều người thân cần làm khi chăm sóc cho bệnh nhân ung thư

Trên thực tế, không ít thân nhân cảm thấy bối rối trong việc chăm sóc cho BN ung thư, đặc biệt trong giai đoạn cuối của bệnh (ví dụ như BN bị liệt nằm tại chỗ, không tự ăn uống, tiêu tiểu, đau nhức, loét do tì đè, nhiễm trùng,…). Vì vậy, cần có sự hỗ trợ tích cực của nhân viên y tế, đặc biệt là của điều dưỡng, trong việc hướng dẫn cho thân nhân chăm sóc BN thích hợp trong từng trường hợp cụ thể (như đảm bảo việc tuân thủ dùng thuốc đúng liều, đúng giờ, dinh dưỡng, vận động, vệ sinh cá nhân, chăm sóc vết loét,…).

Thân nhân cần thường xuyên lắng nghe, trò chuyện với BN nhằm chia sẻ những cảm xúc, tìm hiểu được tâm tư, nguyện vọng của BN, đồng thời tạo điều kiện bạn bè, thân hữu đến thăm hỏi, nhằm hỗ trợ tích cực cảm xúc và tâm lý cho BN.

Những quan niệm sai lầm của bệnh nhân ung thư

Những quan niệm sai lầm trong dân gian, chính là những rào cản lớn dẫn đến những sai lầm, ảnh hưởng xấu đến kết quả điều trị. Các quan niệm như không được tẩm bổ để nuôi khối u, hoặc việc dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng mà bỏ chỉ định điều trị thực sự vẫn thường gặp và tác động tiêu cực đến người bệnh. Ví dụ, BN sẽ suy kiệt, không đủ sức chống chọi với bệnh tật trong trường hợp tuân thủ một chế độ ăn quá kiêng khem; Hoặc chức năng gan, thận sẽ bị suy giảm trong trường hợp lạm dụng tự ý dùng thuốc, làm cản trở cho việc điều trị đặc hiệu bệnh, dẫn đến đẩy nhanh bệnh vào giai đoạn tiến xa, di căn. Thân nhân người bệnh nên nghĩ đơn giản, nếu các phương thức đem lại lợi ích cho người bệnh thì chắc chắn các bác sĩ, nhân viên y tế đã khuyên dùng. Và ngược lại, nếu có phương cách điều trị nào đó không chính thống mà hiệu quả, thì chắc các bệnh viện ung thư và các khoa ung thư không còn quá tải bệnh nhân. Tóm lại, thân nhân bệnh nhân và bệnh nhân ung thư nên trao đổi và tư vấn với nhân viên y tế có chuyên môn.

Một số quan niệm khác như khi bệnh ung thư sẽ rất đau đớn, điều này hiện nay không còn đúng nữa vì các bác sĩ, nhất là khoa CSGN đã có nhiều cách, nhiều thuốc để kiểm soát đau trong ung thư.

 

Lời khuyên

Trước tiên BN ung thư và thân nhân cần:

• Phải biết được chẩn đoán bệnh, giai đoạn, điều trị và tiên lượng sống còn. Từ đó, giúp BN và thân nhân chủ động lập được kế hoạch điều trị và chăm sóc thích hợp.

• Liệt kê các vấn đề liên quan đến sức khỏe, tâm lý,… để được hỗ trợ, tư vấn, hướng dẫn và giúp đỡ thích hợp trong việc tự chăm sóc bản thân.

• Duy trì thói quen chia sẻ những vấn đề cần được hỗ trợ với nhân viên y tế.

• Tăng cường giao lưu, gắn kết và chia sẻ thường xuyên giữa BN, thân nhân và nhân viên y tế, nhằm chăm sóc tốt cho BN và đảm bảo việc tuân thủ điều trị. Điều này sẽ giúp bệnh nhân có chất lượng sống tốt, nhất là những bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối.

• Nhân viên y tế và thân nhân người bệnh cũng như các nguồn lực xã hội khác cần chia sẻ, cùng hỗ trợ người bệnh sao cho “không bệnh nhân nào phải sống trong đau đớn và không bệnh nào phải mất trong nỗi cô đơn”.

BS CKII Quách Thanh Khánh – Trưởng khoa chăm sóc giảm nhẹ

BV Ung bướu TPHCM

Từ khóa

,